Wpływ hormonów na objawy ADHD u kobiet

Ostatnie badania oraz obserwacje przedstawione w trakcie 10th World Congress on ADHD pokazują, że fluktuacje hormonalne w trakcie cyklu menstruacyjnego mogą wpływać na nasilenie objawów ADHD u kobiet, zarówno w sferze poznawczej, jak i emocjonalnej. 

ADHD u kobiet i mężczyzn – różnice 

ADHD objawia się u kobiet i mężczyzn w odmienny sposób. Dziewczynki i kobiety z ADHD przejawiają zwykle mniejsze nasilenie typowych objawów zewnętrznych, takich jak nadpobudliwość czy impulsywność, ale wykazują większe trudności w funkcjonowaniu poznawczym oraz więcej objawów internalizacyjnych, np. lęk i obniżony nastrój (Gershon, 2002; Nayyer et al., 2022).  

Kobiety z ADHD zgłaszają także większe problemy w relacjach społecznych, postrzeganiu czasu i radzeniu sobie ze stresem, podczas gdy mężczyźni częściej doświadczają deficytów pamięci roboczej i trudności edukacyjnych (Nayyer et al., 2022). 

Nauczyciele częściej kierują chłopców na diagnozę ADHD niż dziewczynki, niezależnie od rodzaju objawów. Największe różnice płciowe w kierowaniu na diagnozę dotyczą dzieci, u których występuje wyłącznie nadpobudliwość, bez dodatkowych problemów z koncentracją czy zachowaniami agresywnymi (Sciutto, Nolfi & Bluhm, 2004). 

Jak hormony wpływają na ADHD? 

Choć większość badań nad wpływem hormonów na funkcje poznawcze i nastrój była prowadzona na populacjach bez ADHD, dane wskazują, że kobiety z ADHD mogą być w grupie szczególnie wrażliwej na zmiany hormonalne (Eng et al., 2024). 

Faza lutealna, czyli czas po owulacji aż do początku menstruacji, jest szczególnie istotna hormonalnie. Po owulacji poziom progesteronu wzrasta, a estradiol stopniowo spada. To właśnie w tym okresie kobiety z ADHD zgłaszają największe trudności w codziennym funkcjonowaniu oraz zmiany w skuteczności leków (Bürger, Erlandsson & Borneskog, 2024). Spadek estradiolu może utrudniać koncentrację (Osianlis et al., 2025), a u części kobiet wpływa też na regulację emocji, co może prowadzić do drażliwości, smutku czy lęku (Eng et al., 2024). Dotyczy to szczególnie młodych kobiet w przedziale wiekowym 18-25 lat (Roberts et al., 2018). Efekty te są silniejsze u kobiet bardziej impulsywnych, zależą też od indywidualnych cech emocjonalnych, takich jak skłonność do działania pod wpływem silnych emocji. Powoduje to powstawanie indywidualnych profili objawów (Eng et al., 2024). 

W okresie okołomenstruacyjnym spadek poziomu estrogenu może prowadzić do chwilowego pogorszenia funkcji poznawczych, takich jak koncentracja, planowanie i regulacja emocji.  

W okolicach owulacji, kiedy poziom estrogenu gwałtownie rośnie, może wzrastać skłonność do zachowań ukierunkowanych na nagrody, takich jak impulsywne decyzje czy większe ryzyko w podejmowaniu działań. (Eng et al., 2024) 

Antykoncepcja hormonalna a ADHD 

Oprócz naturalnych fluktuacji w trakcie cyklu, objawy ADHD u kobiet mogą nasilać się także w wyniku farmakologicznych ingerencji w gospodarkę hormonalną, takich jak stosowanie antykoncepcji doustnej. W badaniu przeprowadzonym przez Lundin i współpracowników (2023) wykazano, że stosowanie doustnej antykoncepcji hormonalnej wiąże się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju depresji u młodych kobiet i dziewcząt z ADHD. Ryzyko to okazało się wyraźnie wyższe niż u ich rówieśniczek bez ADHD, co sugeruje, że ta grupa może być szczególnie wrażliwa na hormonalne oddziaływania związane z antykoncepcją. 

ADHD i menopauza 

Okres menopauzy jest kolejnym w którym pojawiają się objawy spowodowane gwałtownymi zmianami hormonalnymi. Kobiety doświadczają wtedy większego ryzyka wystąpienia zaburzeń nastroju, a także objawów poznawczych przypominających ADHD, takich jak problemy z uwagą, zapamiętywaniem czy uczeniem się. Zjawiska te są wiązane głównie ze spadkiem poziomu estrogenu oraz towarzyszącymi zmianami w funkcjonowaniu mózgu. Wpływ na zdolności poznawcze w okresie menopauzalnym mają również problemy ze snem, niskie samopoczucie i VMS (objawy takie jak uderzenia gorąca i nocne poty) (Maki & Jaff, 2022). Mimo, że te procesy mogą znacząco wpływać na jakość życia, mechanizmy ich powstawania i indywidualne różnice w podatności na nie wciąż pozostają niedostatecznie zbadane (Eng et al., 2024). Wymienione objawy zaczynają pojawiać się w okresie perimenopauzy, w większości przypadków kończąc się po menopauzie. Jednak u części kobiet problemy, zwłaszcza w uczeniu się słownym, mogą utrzymywać się dłużej (Maki & Jaff, 2022). 

ADHD a PMS/PMDD i depresja poporodowa 

Oprócz nasilonych objawów klimakterialnych, kobiety z ADHD częściej niż inne doświadczają objawów przedmiesiączkowego zaburzenia dysforycznego (PMDD) oraz depresji poporodowej (Dorani, Bijlenga, Beekman, van Someren & Kooij, 2021). Objawy PMDD dotyczą od 3 do 8% kobiet w wieku rozrodczym. Mają podobny charakter do zaburzeń depresyjnych i wywołują porównywalny w nasileniu spadek jakości życia. Zaobserowano nasilenie objawów PMDD w fazie lutealnej cyklu (Halbreich et al., 2003).   

Podsumowując... 

Literatura wskazuje, że  u kobiet  w momentach silnych zmian hormonalnych występuje największe nasilenie objawów ADHD. Szczególnie w fazie lutealnej cyklu menstruacyjnego oraz w okresie menopauzy. Kobiety z ADHD są również w grupie większego ryzyka występowania zaburzeń depresyjnych.  

Potrzebne są dalsze badania, aby lepiej zrozumieć te mechanizmy i opracować strategie wspierające kobiety w najbardziej wymagających momentach cyklu hormonalnego (Eng et al., 2024).  

Świadomość tych zależności może pomóc kobietom lepiej rozumieć zmiany w swoim funkcjonowaniu i szukać strategii dopasowanych do fazy cyklu, np. planowania dnia, technik regulacji emocji czy konsultacji z lekarzem. 

BIBLIOGRAFIA  

Bürger, I., Erlandsson, K., & Borneskog, C. (2024). Perceived associations between the menstrual cycle and Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD): A qualitative interview study exploring lived experiences. Sexual and Reproductive Healthcare, 40, 100975. https://doi.org/10.1016/j.srhc.2024.100975 

Dorani, F., Gerlach, M., Reif, A., Oelkers-Ax, R., Philipsen, A., Jans, T., & Retz, W. (2021). Prevalence of hormone-related mood disorder symptoms in women with ADHD. Journal of Psychiatric Research, 137, 527–533. https://doi.org/10.1016/j.jpsychires.2020.12.005 

Eng, A. G., Nirjar, U., Elkins, A. R., Sizemore, Y. J., Monticello, K. N., Petersen, M. K., Miller, S. A., Barone, J., Eisenlohr-Moul, T. A., & Martel, M. M. (2024). Attention-deficit/hyperactivity disorder and the menstrual cycle: Theory and evidence. Hormones and Behavior, 158, Article 105466. https://doi.org/10.1016/j.yhbeh.2023.105466 

Gershon, J. (2002). A meta-analytic review of gender differences in ADHD. Journal of Attention Disorders, 5(3), 143–154. https://doi.org/10.1177/108705470200500302 

Halbreich, U., Borenstein, J., Pearlstein, T., et al. (2003). The prevalence, impairment, impact, and burden of premenstrual dysphoric disorder (PMS/PMDD). Psychoneuroendocrinology, 28(Suppl. 3), 1-23. https://doi.org/10.1016/S0306-4530(03)00098-2 

Lundin, C., Wikman, A., Wikman, P., Kopp Kallner, H., Sundström-Poromaa, I., & Skoglund, C. (2023). Hormonal contraceptive use and risk of depression among young women with attention-deficit/hyperactivity disorder. Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry, 62(6), 665–674. https://doi.org/10.1016/j.jaac.2022.07.847 

Nayyer, S., Naveed, M., Waqas, A., Cheema, S. S., Rasul, A., & Xu, S. (2022). Gender differences in adults with Attention Deficit Hyperactivity Disorder: A systematic review and meta-analysis. Asian Journal of Psychiatry, 74, 103205. https://doi.org/10.1016/j.ajp.2022.103205 

Osianlis, E., Thomas, E., Jenkins, L., Li, Q., Brulez, L., & Gurvich, C. (2025, May 11). ADHD in females: Investigating emotional regulation across the menstrual cycle [Poster presentation]. 10th World Congress on ADHD, Department of Psychiatry, School of Translational Medicine, Monash University, VIC, Australia.  

Sciutto, M. J., Nolfi, C. J., & Bluhm, C. (2004). Effects of child gender and symptom type on referrals for ADHD by elementary school teachers. Journal of Emotional and Behavioral Disorders, 12(4), 247–253. https://doi.org/10.1177/10634266040120040501